Hoogbegaafdheid begrijpen vanuit ontwikkeling

Hoogbegaafdheid wordt meestal beschreven aan de hand van intelligentie, kenmerken of prestaties. Hoewel deze informatie waardevol kan zijn, vertelt zij maar een deel van het verhaal. Zij zegt weinig over hoe hoogbegaafdheid zich ontwikkelt, waarom sommige mensen tot bloei komen en anderen juist vastlopen.

Vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief begint de vraag daarom ergens anders. Niet bij het IQ of een lijst met kenmerken, maar bij de ontwikkeling van de mens als geheel.

Ontwikkeling staat centraal

Ontwikkeling is geen optelsom van eigenschappen. Zij ontstaat in de voortdurende wisselwerking tussen de persoon en de omgeving.

Ieder mens neemt waar, denkt, voelt, geeft betekenis aan ervaringen en past zich voortdurend aan nieuwe omstandigheden aan. Daarbij spelen nieuwsgierigheid, veiligheid, relaties, uitdaging, belasting en herstel allemaal een rol.

Hoogbegaafdheid beïnvloedt deze processen, maar bepaalt ze niet volledig. Juist daarom kan dezelfde hoogbegaafdheid zich bij verschillende mensen heel verschillend ontwikkelen.

Meer dan intelligentie

Intelligentie is belangrijk, maar zij vertelt niet hoe iemand zich ontwikkelt.

Twee mensen met een vergelijkbare intelligentie kunnen een totaal verschillende levensloop hebben. De één groeit op in een omgeving waarin nieuwsgierigheid wordt gestimuleerd en verschillen worden geaccepteerd. De ander leert al vroeg zich aan te passen, vragen voor zich te houden of voortdurend boven zijn eigen grenzen te functioneren.

Niet de intelligentie verklaart dit verschil, maar de manier waarop ontwikkeling vorm krijgt.

Ontwikkeling ontstaat in samenhang

Vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief kunnen denken, voelen, betekenisvorming, lichamelijke signalen en sociale ervaringen niet los van elkaar worden gezien.

Zij beïnvloeden elkaar voortdurend.

Nieuwe ervaringen veranderen de manier waarop iemand naar zichzelf en de wereld kijkt. Die betekenis heeft vervolgens weer invloed op emoties, gedrag, relaties en verdere ontwikkeling.

Ontwikkeling is daardoor geen rechte lijn, maar een voortdurend proces van organiseren, aanpassen en groeien.

De rol van de omgeving

Ontwikkeling vindt nooit plaats in een vacuüm.

Ouders, leerkrachten, vrienden, collega's en hulpverleners dragen allemaal bij aan de manier waarop iemand zich ontwikkelt.

Een omgeving die veiligheid, erkenning, uitdaging en ruimte voor herstel biedt, ondersteunt ontwikkeling.

Een omgeving waarin iemand zich langdurig moet aanpassen of onvoldoende wordt begrepen, kan ertoe leiden dat ontwikkeling onder druk komt te staan.

Daarom is afstemming geen luxe, maar een belangrijke voorwaarde voor gezonde ontwikkeling.

Waarom dit perspectief belangrijk is

Een ontwikkelingsgerichte benadering verschuift de aandacht van wat iemand is naar hoe iemand zich ontwikkelt.

Daardoor veranderen ook de vragen die we stellen.

Niet alleen:

Hoe intelligent is iemand?

Maar ook:

• Hoe verloopt de ontwikkeling?
• Welke betekenis geeft iemand aan ervaringen?
• Welke belasting draagt het systeem?
• Is er voldoende ruimte voor herstel?
• Hoe sluit de omgeving aan?
• Welke omstandigheden bevorderen verdere ontwikkeling?

Juist deze vragen helpen om hoogbegaafdheid beter te begrijpen.

Tot slot

Hoogbegaafdheid is geen verzameling kenmerken en ook geen voorspeller van succes of problemen.

Het is een manier waarop ontwikkeling vorm krijgt in de voortdurende wisselwerking tussen persoon en omgeving.

Wie hoogbegaafdheid wil begrijpen, doet er daarom goed aan niet alleen te kijken naar intelligentie of gedrag, maar vooral naar de ontwikkeling als geheel. Dat bredere perspectief maakt zichtbaar waarom mensen zich zo verschillend ontwikkelen en wat nodig is om ontwikkeling duurzaam te ondersteunen.

 

Lees ook

➡️ Wat is hoogbegaafdheid?

➡️ Ontwikkelingsopenheid

➡️ Betekenisvorming

➡️ Belasting en herstel