Wat is hoogbegaafdheid?
Hoogbegaafdheid wordt vaak omschreven als een hoge intelligentie. Hoewel intelligentie een belangrijk onderdeel is, doet die omschrijving geen recht aan de manier waarop hoogbegaafdheid zich in het dagelijks leven laat zien.
Vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief is hoogbegaafdheid meer dan snel kunnen denken of gemakkelijk leren. Het is een manier waarop iemand zich ontwikkelt. Die ontwikkeling wordt beïnvloed door de wisselwerking tussen denken, voelen, betekenis geven, de omgeving, belasting en herstel.
Meer dan een hoog IQ
Een intelligentietest kan aanwijzingen geven voor hoogbegaafdheid, maar vertelt niet hoe iemand zich ontwikkelt of waarom iemand vastloopt.
Twee mensen met een vergelijkbaar IQ kunnen zich heel verschillend ontwikkelen. De één groeit op in een omgeving waarin nieuwsgierigheid, veiligheid en uitdaging vanzelfsprekend zijn. De ander ervaart langdurige misafstemming, onbegrip of overbelasting. Dat verschil heeft grote invloed op de verdere ontwikkeling.
Hoogbegaafdheid laat zich daarom niet alleen begrijpen vanuit wat iemand kan, maar ook vanuit de omstandigheden waarin iemand opgroeit, leert, werkt en leeft.
Ontwikkeling staat centraal
Veel hoogbegaafde kinderen, jongeren en volwassenen verwerken informatie diepgaand. Zij leggen gemakkelijk verbanden, stellen veel vragen en geven vaak veel betekenis aan wat zij meemaken. Ook gevoeligheid, nieuwsgierigheid en een sterke behoefte aan samenhang komen regelmatig voor.
Deze kwaliteiten kunnen bijdragen aan een rijke ontwikkeling, maar maken iemand niet vanzelf kwetsbaar of juist succesvol. De manier waarop de omgeving daarop aansluit, speelt een belangrijke rol.
Wanneer ontwikkeling voldoende ruimte krijgt, kunnen talenten zich ontplooien. Wanneer belasting langdurig groter wordt dan herstel, kunnen stress, uitputting, aanpassing of vastlopen ontstaan.
Waarom gedrag niet altijd vertelt wat er werkelijk speelt
Hoogbegaafdheid is niet altijd zichtbaar. Sommige mensen presteren uitstekend, terwijl zij van binnen overbelast zijn. Anderen trekken zich terug, gaan onderpresteren of laten gedrag zien dat gemakkelijk verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Gedrag is daarom niet alleen een eigenschap van een persoon, maar vaak ook een uiting van de manier waarop ontwikkeling zich onder bepaalde omstandigheden organiseert.
Hoogbegaafdheid begrijpen vanuit ontwikkeling
Binnen Bureau Springer wordt hoogbegaafdheid benaderd als een ontwikkelingsproces. Daarbij staan vragen centraal als:
- Hoe ontwikkelt iemand zich?
- Hoe ontstaat betekenis?
- Welke belasting draagt iemand?
- Is er voldoende ruimte voor herstel?
- Hoe sluit de omgeving aan?
- Welke omstandigheden bevorderen of belemmeren ontwikkeling?
Door deze vragen centraal te stellen, ontstaat vaak een rijker en zorgvuldiger beeld dan wanneer uitsluitend naar kenmerken of gedrag wordt gekeken.
Tot slot
Hoogbegaafdheid is geen verzameling eigenschappen en ook geen garantie voor succes. Het is een manier waarop ontwikkeling vorm krijgt in de voortdurende wisselwerking tussen persoon en omgeving.
Wie hoogbegaafdheid beter wil begrijpen, kijkt daarom niet alleen naar intelligentie, maar vooral naar ontwikkeling.